KINSHASA – De Rekenkamer van de Democratische Republiek Congo heeft ernstige vragen bij verschillende herbebossingsprojecten die zijn gefinancierd door het Nationaal Bosfonds (FFN). Tussen 2021 en 2024 werd meer dan 1,3 miljoen dollar uitgetrokken voor projecten die samen ongeveer 750 hectare bos moesten opleveren. Een controle ter plaatse bracht volgens de Rekenkamer echter een heel ander beeld aan het licht, aldus Radio France Internationale (RFI).
Op papier ging het om ongeveer 750 hectare – ruim 7 vierkante kilometer – die met financiële steun van het FFN zouden worden herbebost. Om na te gaan of de aangekondigde projecten daadwerkelijk waren uitgevoerd, verzamelden controleurs de geografische coördinaten van de gesubsidieerde locaties en bezochten ze verschillende terreinen. Daar stelden ze volgens hun rapport vast dat de werkelijkheid op verschillende plaatsen nauwelijks overeenkwam met de officiële rapportage. De controleurs troffen onder meer braakliggende terreinen, savannes zonder aangeplante bomen en zelfs ongerepte primaire bossen aan.
Braakliggende terreinen en verlaten zaailingen
Een van de onderzochte gevallen ging over een ngo die bijna 230.000 dollar ontving. De Rekenkamer controleerde verschillende locaties van het project in Haut-Katanga, onder meer in de omgeving van Lubumbashi. Op een terrein van Regideso, waar volgens het project 24 hectare intensief zou worden aangeplant, zouden de betrokken gronden volgens de controleurs grotendeels braak zijn blijven liggen of hun natuurlijke staat als savanne hebben behouden.
Een tweede geval ging over een stichting die 90.000 dollar kreeg voor de herbebossing van 50 hectare in het dorp Kilambo, in het territorium Kipushi. Op de locatie vonden de controleurs naar eigen zeggen slechts een kwekerij met ongeveer 19.000 jonge fruitbomen. Omdat de zaailingen volgens het rapport niet tijdig waren uitgeplant en te weinig tegen de weersomstandigheden waren beschermd, zouden ze uiteindelijk zijn verwaarloosd.
De Rekenkamer spreekt van ‘fictieve projecten’ en doet een reeks aanbevelingen. Zo wil ze dat ngo’s en andere organisaties die bij zulke projecten betrokken zijn op een zwarte lijst worden geplaatst. Ook moet volgens de Rekenkamer het volledige bedrag dat onterecht werd ontvangen, worden teruggevorderd.
Waar gaat het geld van het Bosfonds naartoe?
Naast de concrete herbebossingsprojecten stelt de Rekenkamer ook vragen bij de manier waarop de financiële middelen van het Nationaal Bosfonds worden besteed.
Tussen 2021 en 2025 bedroegen de gecumuleerde uitgaven van het fonds bijna 92 miljard Congolese frank. Omgerekend tegen de indicatieve wisselkoers van de Centrale Bank van Congo van 10 september 2026 komt dat neer op iets meer dan 40 miljoen dollar. Van dat bedrag werd volgens de Rekenkamer slechts 12 procent gebruikt voor de financiering van herbebossingsprojecten.
Met andere woorden: van elke 100 frank die het fonds uitgaf, ging slechts ongeveer 12 frank echt naar herbebossing. De overige 88 procent, goed voor meer dan 81 miljard Congolese frank, ging voornamelijk naar structurele kosten. Het gaat daarbij onder meer om personeelskosten, diensten, goederen, materiaal en uitrusting.
Investeringen in herbebossing vrijwel stilgevallen
De cijfers laten volgens de Rekenkamer bovendien een duidelijke neerwaartse trend zien. In 2022 ging nog 27 procent van de uitgaven van het fonds naar herbebossingsprojecten. Een jaar later was dat nog 17 procent. In 2024 zakte het aandeel tot iets meer dan 8 procent.
In 2025 bleef er vrijwel niets meer over voor herbebossing: slechts 0,11 procent van de uitgaven werd eraan besteed. Dat komt neer op ongeveer één frank op elke duizend frank die het fonds dat jaar uitgaf. De Rekenkamer spreekt daarom van een ‘voortdurend instortende investeringslijn’ voor herbebossing.
In haar samenvatting trekt de instelling een nog scherpere conclusie. Volgens de Rekenkamer is het Nationaal Bosfonds geëvolueerd naar een soort ‘administratieve zelfconsumptiestructuur’, waarbij de middelen vooral worden gebruikt om de eigen werking te financieren, in plaats van de wettelijke opdracht van het fonds – het beschermen en herstellen van de bossen – uit te voeren.
© CongoForum, 11.09.26 (rk)
Beeld – bron: Pexels
