KINSHASA – Lambert Mende, de vroegere minister van Communicatie onder Joseph Kabila, zegt nu in een gesprek met Le Potentiel dat hij ‘werd gemanipuleerd’ door de vroegere president. In het interview wijst Mende op het beginsel van individuele strafrechtelijke aansprakelijkheid. Terugkijkend op zijn eigen loopbaan, de gewapende conflicten in het oosten van de DR Congo en de discussies over een mogelijke nationale dialoog, zegt hij dat lid zijn van een rebellenbeweging niet automatisch betekent dat iemand crimineel is.

In het interview, afgenomen door journalist Stanis Bujakera, erkent Mende dat hij aan het begin van zijn politieke loopbaan lid was van een rebellenbeweging. Tegelijk zegt hij nooit te hebben gevochten. “Je kunt deel uitmaken van een rebellenbeweging zonder aan het front te staan”, klinkt het. Mendes periode als rebel duurde naar verluidt minder dan een jaar.

Hij blijft erbij dat je niet automatisch een crimineel bent door lid te zijn (geweest) van organisaties als M23/AFC, AFDL, RCD-Goma of CNDP. “Je moet ook daadwerkelijk een wapen hebben opgepakt, iemand hebben gedood en als zodanig door een rechter zijn veroordeeld.”

Er bestaat geen collectieve verantwoordelijkheid, vindt Mende. Hij erkent dat oorlogsmisdaden, misdaden tegen de menselijkheid en bloedmisdaden niet kunnen verjaren maar voegt eraan toe dat de daders zich moeten verantwoorden op basis van individueel vastgestelde verantwoordelijkheden.

Voor Mende, nu nationaal parlementslid, is het duidelijk dat Congo het slachtoffer is van een buitenlandse agressie. Als een Congolees dat ontkent, neemt hij gewoon de Rwandese kijk op de feiten over, luidt het.

Twaalf jaar lang vertolkte Mende de regeringsstandpunten onder president Kabila. Hij ging ervan uit dat die overeenstemden met de officiële lijn van de staat. Pas na verloop van tijd kreeg hij het gevoel dat er tegenstrijdigheden waren. Mende vindt het geen schande dat hij werd gemanipuleerd door de president. Ook intelligente personen kunnen volgens hem worden gemanipuleerd.

Sun City

In het interview kwamen ook de onderhandelingen van Sun City (2002-2003) ter sprake, evenals de voorwaarden die gewapende groepen moesten vervullen om te mogen deelnemen aan de toenmalige intercongolese onderhandelingen. Mende heeft geen weet van voorwaarden. “Toen ik wegging bij RCD-Goma om me aan te sluiten bij RCD-KML van Antipas Mbusa Nyamwisi, zag ik mezelf al als een bondgenoot van president Joseph Kabila.”

Net als in alle vredesprocessen blijft het ook nu in Congo een uitdaging om enerzijds daders van ernstige feiten te bestraffen en slachtoffers recht te doen en anderzijds de deur niet te sluiten voor een nationale verzoening.

© CongoForum, 26.07.26 (em)

Beeld – bron: Joseph Kabila/Radio Okapi