LIBREVILLE – De derde regionale conferentie van maatschappelijke organisaties uit het Congobekken is afgesloten met de Verklaring van Libreville. Daarin wordt opgeroepen tot transparanter bosbeheer, erkenning van de rechten van bosbewoners en rechtstreekse toegang tot klimaatfinanciering.
Na twee dagen van intensieve gesprekken en werkzaamheden is de derde regionale conferentie van maatschappelijke organisaties uit het Congobekken donderdag in Libreville afgesloten. De deelnemers riepen gezamenlijk op om milieuverbintenissen om te zetten in concrete, controleerbare maatregelen die de bevolking daadwerkelijk ten goede komen.
De bijeenkomst vond op 28 en 29 oktober plaats onder het thema ‘Een veerkrachtig Congobekken: bossen, bevolking, financiering en natuur’. Ze bracht vertegenwoordigers samen van maatschappelijke organisaties, inheemse volkeren en lokale gemeenschappen, deskundigen, technische en financiële partners en institutionele spelers uit zes landen van het Congobekken.
De conferentie werd voorgezeten door Maurice Ntossui Allogo, de Gabonese minister van Water en Bossen, belast met het beheer van conflicten tussen mens en fauna. De deelnemers maakten de balans op van de verbintenissen die voortkwamen uit de vorige edities in Yaoundé in 2024 en Kinshasa in 2025. Daarnaast bepaalden ze nieuwe gezamenlijke prioriteiten om de bescherming van ecosystemen en de rechten van gemeenschappen te versterken.
Concrete resultaten
Aan het einde van de werkzaamheden stelden de deelnemers de definitieve Verklaring van Libreville op. Daarin worden de regeringen van het Congobekken, regionale instellingen, financiële partners en bedrijven opgeroepen om concrete beslissingen te nemen als antwoord op de toenemende druk op de bossen en de bevolkingsgroepen die ervan afhankelijk zijn.
Tijdens de gesprekken kwamen onder meer tekortkomingen bij de toepassing van de boswetgeving aan het licht, evenals risico’s die verband houden met de uitbreiding van winningsactiviteiten, de onzekere grondrechten van gemeenschappen en de aanhoudende moeilijkheden om rechtstreeks toegang te krijgen tot klimaat- en natuurbeschermingsfinanciering.
Tegen deze achtergrond hebben de deelnemende organisaties vijf belangrijke actieprioriteiten vastgesteld:
– Het bosbeheer versterken en straffeloosheid bestrijden. Dat moet gebeuren door meer transparantie bij de toekenning van concessies, onafhankelijke controles, daadwerkelijke sancties en passende beschermingsmaatregelen in ecologisch kwetsbare gebieden.
– De rechten van inheemse volkeren en lokale gemeenschappen garanderen. Daarbij gaat het onder meer om de erkenning van traditionele grondrechten, daadwerkelijke inspraak bij besluitvorming en de toepassing van het beginsel van vrije, voorafgaande en geïnformeerde toestemming (FPIC).
– Inclusieve en gemeenschapsgerichte natuurbescherming bevorderen. Die moet gebaseerd zijn op erkenning van traditionele kennis, gezamenlijk beheer van bosgebieden en de ontwikkeling van duurzame economische alternatieven.
– Rechtstreekse toegang tot klimaat- en biodiversiteitsfinanciering vergemakkelijken. Daarvoor moeten procedures worden vereenvoudigd, lokale organisaties worden versterkt en middelen op een billijke en transparante manier worden verdeeld.
– De regionale samenwerking en maatschappelijke controle versterken. Zo moeten de aanbevelingen van Libreville worden omgezet in concrete acties op nationaal en regionaal niveau.
De verklaring moedigt de staten ook aan om, afhankelijk van hun nationale context, voorwaardelijke moratoria te overwegen op de toekenning van nieuwe vergunningen voor industriële exploitatie in risicogebieden. Dat geldt in het bijzonder wanneer geplande activiteiten kwetsbare ecosystemen of de rechten van gemeenschappen bedreigen.
“De conferentie van Libreville moet het einde inluiden van beloften zonder vervolg. We hebben moedige beslissingen nodig om de bossen te beschermen, de rechten van gemeenschappen te waarborgen en klimaat- en biodiversiteitsfinanciering te richten op degenen die zich dagelijks inzetten voor het behoud van het Congobekken”, zegt Toussaint Molenge, regionaal verantwoordelijke voor het project Bossen en Biodiversiteit bij Greenpeace Afrika.
Gemeenschappen staan centraal
De getuigenissen en ervaringen die tijdens de conferentie werden gedeeld, maakten opnieuw duidelijk dat inheemse volkeren en lokale gemeenschappen een essentiële rol spelen bij de bescherming van de bossen in het Congobekken.
Tijdens de gesprekken werd vooral benadrukt hoe belangrijk het is om hun kennis te erkennen, hun leefgebieden veilig te stellen en ervoor te zorgen dat ze daadwerkelijk kunnen deelnemen aan het beheer van natuurlijke hulpbronnen.
De deelnemers wezen ook op de noodzaak om meer rekening te houden met conflicten tussen mensen en wilde dieren, de behoeften van vrouwen en jongeren en de bestaansmiddelen van gemeenschappen die in de buurt van beschermde gebieden wonen.
Volgens de in Libreville samengekomen organisaties kan natuurbescherming alleen duurzaam zijn wanneer ze niet ten koste gaat van de rechten en het welzijn van de bevolking.
“De oplossingen om het Congobekken te beschermen, bestaan al binnen onze gemeenschappen. Wat nu nodig is, is de politieke wil om hun rechten te erkennen, hun initiatieven te ondersteunen en van het maatschappelijk middenveld een volwaardige partner te maken in het beheer van onze natuurlijke hulpbronnen”, benadrukt Martial Djinang, uitvoerend secretaris van Brainforest.
Van Libreville naar COP31
In de aanloop naar COP31 willen de deelnemers de aanbevelingen van Libreville voorleggen aan de regeringen, de Commissie voor de Bossen van Centraal-Afrika (COMIFAC), regionale instellingen en financiële partners.
Naast de conferentie hebben maatschappelijke organisaties en vertegenwoordigers van inheemse volkeren en lokale gemeenschappen zich ertoe verbonden om een actief netwerk op te zetten voor de uitwisseling van ervaringen en goede praktijken. Daarmee willen ze hun samenwerking versterken en bijdragen aan maatschappelijke controle op de gemaakte afspraken.
Deze dynamiek moet de regionale belangenbehartiging, die in Yaoundé en Kinshasa op gang werd gebracht, voortzetten en bijdragen aan rechtvaardiger, transparanter en inclusiever milieubeleid.
De conferentie van Libreville vormt zo een nieuwe stap in de mobilisatie van het maatschappelijk middenveld in het Congobekken. De gezamenlijke ambitie is ervoor te zorgen dat internationale en regionale verbintenissen eindelijk leiden tot beter beschermde bossen, daadwerkelijk gewaarborgde rechten en financiering die toegankelijk is voor lokale gemeenschappen.
© CongoForum, 31.10.26 (rk)
Beeld – bron: Radio Okapi
