KINSHASA – De Wereldbank heeft een bijzonder kritisch rapport gepubliceerd over de staatsbedrijven in de Democratische Republiek Congo. In een document over de economische situatie van het land, dat exclusief werd ingekeken door Radio France Internationale, richt de instelling zich onder meer op de mijnbedrijven in handen van de staat. Het rapport gaat ook over de moeilijkheden bij de SNEL, verantwoordelijk voor elektriciteit, en Regideso, actief in de watervoorziening.
Hoewel Congo een economische groei heeft die hoger ligt dan het gemiddelde in Sub-Saharaans Afrika, vooral dankzij de mijnbouwsector, schetst de Wereldbank in haar economisch rapport van maart 2026 een bijzonder somber beeld van de Congolese staatsbedrijven. Er is sprake van massale financiële verliezen, een stijgende schuldenlast, gebrekkig bestuur en verouderde infrastructuur.
Volgens de instelling raken deze zwaktes niet langer alleen de bedrijven zelf. Ze drukken zwaar op de overheidsfinanciën, ondermijnen het concurrentievermogen van de economie en hebben directe gevolgen voor de leefomstandigheden van de bevolking.
Verliezen stapelen zich al tien jaar op
Tussen 2014 en 2023 hebben de Congolese staatsbedrijven samen ongeveer 5,3 miljard dollar verlies geleden – gemiddeld meer dan 500 miljoen dollar per jaar. De Wereldbank zet dat bedrag in een confronterend perspectief: het komt bijna overeen met het jaarlijkse gezondheidsbudget van Congo.
Meer dan twee derde van de staatsbedrijven waarvoor gegevens beschikbaar zijn, rapporteerde in 2023 verlies. Vooral in de sectoren energie, transport en water zijn bedrijven zoals SNEL, RVA, SNCC, ONATRA en Regideso het meest kwetsbaar.
Schulden bedreigen overheidsfinanciën
De schulden van deze bedrijven stegen van 5,7 procent van het bruto binnenlands product in 2019 naar 7,3 procent in 2023. Vandaag vertegenwoordigen ze ongeveer 42 procent van de buitenlandse overheidsschuld van Congo.
Als de elf grootste staatsbedrijven hun betalingen zouden moeten staken, zou dit de staatskas in één jaar ongeveer 179 miljoen dollar kunnen kosten. Alleen al de SNEL vertegenwoordigt 75 procent van die totale schuld.
De liquiditeitsproblemen zijn chronisch. Sommige openstaande vorderingen blijven bijna vier jaar onbetaald, terwijl de betalingstermijnen voor schuldeisers soms oplopen tot meer dan drie jaar. Hierdoor lenen verschillende bedrijven niet om te investeren, maar alleen om hun cashtekorten op te vangen.
Bestuur onder vuur
De Wereldbank heeft het over raden van bestuur die sterk gepolitiseerd zijn, benoemingen zonder duidelijke competentiecriteria en een controle die versnipperd is over verschillende instellingen.
In 2024 publiceerden slechts tien van de twintig grootste staatsbedrijven hun financiële cijfers. Over de voorbije vijf jaar deden slechts vijf bedrijven dat consequent.
Elektriciteit en water: overvloed op papier, schaarste in praktijk
Congo benut slechts 3,2 procent van zijn geïnstalleerde waterkrachtcapaciteit. Slechts 22 procent van de bevolking heeft toegang tot het elektriciteitsnet.
De SNEL verliest ongeveer 37 procent van haar elektriciteitsproductie door technische verliezen. Stroomonderbrekingen zijn permanent, met hoge economische kosten voor bedrijven tot gevolg.
Ook de watersector kampt met ernstige problemen. Regideso bereikt slechts 16 procent van de bevolking. In rurale en semi-stedelijke gebieden is de toegang tot drinkwater zelfs minder dan 14 procent.
In 2024 bereikte ongeveer 40 procent van het geproduceerde water nooit de eindgebruikers.
Mijnbouw: rijkdom met structurele zwaktes
De Congolese economische groei blijft sterk afhankelijk van de mijnbouw. In 2025 overschreed de export van koper 3,4 miljoen ton. Toch verkeren ook de staatsmijnbedrijven in moeilijkheden.
Bij de MIBA bedragen de loonkosten maar liefst 137 procent van de omzet. Gécamines vertegenwoordigt ongeveer 16 procent van de totale schuld van alle staatsbedrijven, hoewel het bedrijf tegelijkertijd de hoogste winst liet optekenen van alle onderzochte ondernemingen.
Twee groeipunten op het spel
De Wereldbank roept op tot een duidelijke herdefiniëring van de rol van de staat als aandeelhouder, benoemingen op basis van verdienste, echte financiële transparantie en minder politieke inmenging.
Volgens de instelling zouden doeltreffende hervormingen de potentiële economische groei van Congo met ongeveer twee procentpunten kunnen verhogen boven de huidige prognoses.
De boodschap is duidelijk: de prijs van stilstand is hoog.
© CongoForum, 12.05.26 (rk)
Beeld – bron: Radio Okapi
