KISANGANI – Wereldwijd is op zaterdag 21 februari 2026 de 26ste editie van de Internationale Dag van de Moedertaal gevierd. Deze door UNESCO ingestelde dag is bedoeld als een universeel pleidooi voor taalkundige diversiteit en het doorgeven van talen als basis voor de identiteit van volkeren.
Bij Les Dépêches de la Tshopo kwam professor Jacques-Riverain Lofemba Boningoli Batita aan het woord. Deze afrikanist en sociolinguïst, de de directeur-generaal van het Institut Supérieur Pédagogique de Kisangani (ISP Kisangani), maakte een diepgaande analyse van de hedendaagse uitdagingen op het gebied van de moedertaal.
Volgens de wetenschapper kan “elke taal die een individu voor het eerst leert, als moedertaal worden beschouwd”. Een inclusieve definitie die het individu weer centraal stelt in het proces van taalverwerving, los van puur etnische of territoriale overwegingen.
Op basis van het werk van de Franse taalkundige Jean-Louis Calvet herinnert de Congolese wetenschapper eraan dat er wereldwijd tussen de 6.500 en 7.000 talen bestaan. In de Democratische Republiek Congo zijn er ongeveer 220 talen. Evenzoveel immateriële schatten die deel uitmaken van het wereldwijde culturele erfgoed.
Taalkundige diversiteit
Volgens professor Lofemba vormen de bevordering en het behoud van deze talen – of ze nu een internationale, officiële, co-officiële, nationale, intermediaire of lokale status hebben – een strategisch middel om de taalkundige diversiteit te consolideren, de interculturele dialoog te versterken en de sociale cohesie te versterken. Bovendien vormen deze talen een onschatbare bron van endogene kennis, die wereldbeelden, sociale praktijken en lokale kennis bevatten die onmisbaar zijn voor de duurzame ontwikkeling van Afrikaanse samenlevingen.
Het thema dat UNESCO dit jaar heeft gekozen, ‘Meertalig onderwijs: een pijler voor intergenerationeel leren’, vindt een bijzondere weerklank in de Congolese context. Voor de directeur-generaal van het ISP Kisangani blijft het bewustmaken van families en gemeenschappen van het belang van de intergenerationele overdracht van nationale en lokale talen een prioriteit, nog vóór het leren van vreemde talen.
Stimulerend taalbeleid
De taalkundige pleit ook voor structurele hervormingen. Hij acht het dringend noodzakelijk dat er een echt stimulerend taalbeleid wordt ontwikkeld, gericht op een grotere waardering voor de Congolese talen. Dit beleid moet wetenschappelijke documentatie, terminologische uitrusting, archivering, digitalisering en de productie van pedagogische hulpmiddelen omvatten die zijn aangepast aan de lokale realiteit.
De voortgezette opleiding van leerkrachten in het kleuter-, basis- en secundair onderwijs lijkt eveneens een absolute voorwaarde om kwaliteitsonderwijs in lokale talen te garanderen.
Nationaal Fonds
Ten slotte roept professor Lofemba het parlement op om wetgeving te maken over taalkundige en culturele kwesties en zo de regering ertoe aan te zetten een om Nationaal Fonds voor de Bevordering en het Behoud van Congolese Talen (FNPSLC) op te richten. Zo zou er geld kunnen gaan naar taalonderzoekscentra en hogescholen en universiteiten die opleidingen organiseren; zij kunnen dan aangepaste leerboeken ontwikkelen.
In deze tijd van globalisering en culturele ‘uniformisering’ herinnert de Internationale Dag van de Moedertaal eraan dat elke taal die verdwijnt, een stukje geheugen, identiteit en wereldbeeld met zich meeneemt. Voor de DR Congo is de uitdaging duidelijk: van haar taalkundige rijkdom een motor voor ontwikkeling maken en niet een bedreigd overblijfsel.
© CongoForum, 25.02.26 (em)
Beeld – bron: Radio Okapi
