BRUSSEL – 600.000 doden, van wie twee derde kinderen. Dat is de balans, exact één jaar nadat de Verenigde Staten hun ontwikkelingsagentschap USAID ontmantelden. Wat werd verkocht als een besparing, is een humanitaire ramp. Wat werd gepresenteerd als “veiligheid”, creëert wereldwijd onveiligheid. Dat zegt de ngo-koepel 11.11.11 in haar nieuwe rapport ‘America First. Menselijkheid laatst’.
In het rapport legt 11.11.11 wat de gevolgen zijn van het op droog zaad zetten van USAID. Volgens modellen van Boston University stierven sinds de besparingen al meer dan 600.000 mensen. The Lancet waarschuwt dat dit aantal kan oplopen tot 14 miljoen doden tegen 2030.
Wanneer ook de Europese besparingen worden meegerekend – in onder meer Frankrijk, Duitsland, Nederland en België – stijgt dat cijfer tot 22,6 miljoen verloren mensenlevens tegen 2030, volgens het Institute for Global Health.
11.11.11 focust ook op de gevolgen in een aantal landen, waaronder de DR Congo.
Aidprofen
In Oost-Congo bood 11.11.11-partner Aidprofen die ruimte. In vluchtelingenkampen rond Goma en in omliggende dorpen begeleidden psychologen en sociaal werkers vrouwen en meisjes die seksueel geweld en andere vormen van gendergerelateerd geweld hadden meegemaakt. Niet eenmalig, maar maand na maand.
Volgens Passy Mubalama, mensenrechtenverdediger en oprichter van Aidprofen, ging het om vrouwen die al jaren leven met oorlogstrauma’s, vaak nog versterkt door stigma, uitsluiting en armoede.
De begeleiding betekende geen snelle oplossing, wel een houvast. Vrouwen die seksueel geweld overleven, zijn voor Aidprofen geen passieve ontvangers van zorg, maar sleutelspelers in de wederopbouw van hun gemeenschap. Psychosociale begeleiding herstelt niet alleen individuen, maar ook het sociale weefsel dat oorlog kapotmaakt.
Toch werd dat proces abrupt afgebroken. Niet omdat het geweld verdween en de nood afnam, maar omdat in Washington werd beslist dat Congolese overlevers niet pasten binnen America First. ‘Het moeilijkste moment is dat je wil helpen, maar het niet kan,’ zegt Mubalama. ‘Vrouwen zaten midden in hun begeleiding. En plots moesten we hen loslaten.’
Veiligheidsraad
In december 2024 sprak Passy Mubalama nog de VN-Veiligheidsraad toe over seksueel geweld als oorlogswapen en het cruciale belang van psychosociale zorg voor overlevers. Twee maanden later kwamen precies de budgetten die dat werk mogelijk maken onder vuur te liggen.
Sinds februari 2025 viseerde de nieuwe regering van president Donald Trump openlijk USAID, de Amerikaanse ontwikkelingsorganisatie die wereldwijd humanitaire en medische hulp financiert. Minstens 83 procent van het budget werd geschrapt. Trump noemde het agentschap ‘run by radical lunatics’ en ‘totally unexplainable’. De ontmanteling van ’s werelds grootste verstrekker van levensreddende humanitaire hulp werd toevertrouwd aan techmiljardair Elon Musk.
Dat het werk van Aidprofen zo werd geblokkeerd, is des te schrijnender omdat de nood intussen alleen maar groter werd. Terwijl Trump uitpakte met een zogenaamd vredesakkoord, laaide het geweld in Oost-Congo in werkelijkheid opnieuw fel op. Terreur tegen burgers en seksueel geweld blijven er dagelijkse realiteit.
‘De meeste vrouwen die we begeleidden waren op de vlucht voor oorlog,’ zegt Mubalama. ‘Velen waren slachtoffer van seksueel geweld. We werkten zelfs met meisjes vanaf zes jaar. Elke maand registreerden we 150 tot 200 gevallen. In totaal hielpen we ongeveer 1.200 vrouwen en meisjes.’ Net op het moment dat die nood piekte, viel de steun weg.
Medische ondersteuning
Ook de medische ondersteuning voor overlevers van seksueel geweld komt onder zware druk te staan. Bij Hope and Peace, een andere partner van 11.11.11 in Oost-Congo, wordt het tekort aan PEP-kits steeds nijpender. Die kits zijn cruciaal om hiv en andere seksueel overdraagbare aandoeningen te voorkomen en moeten binnen 72 uur na een verkrachting worden toegediend.
‘Zonder PEP-kits laten we vrouwen letterlijk in de steek op het meest kritieke moment,’ zegt Claudine van Hope and Peace. ‘In een context van oorlog, onveiligheid en armoede betekent dat een dubbele straf: eerst het geweld, daarna het gebrek aan zorg.’
Wat zich in Oost-Congo aftekent, past in een veel grotere crisis. Met USAID valt ook PEPFAR weg, het Amerikaanse programma dat al twintig jaar de ruggengraat vormt van de wereldwijde hiv-bestrijding. In veel landen financiert PEPFAR niet alleen hiv-preventie en -behandeling, maar ook labo’s, gezondheidscentra, logistiek en personeel.
‘De Verenigde Staten vergeten dat ze deel uitmaken van de wereld,’ zegt Passy Mubalama. ‘Wat Trump doet, is pure waanzin. Achter elke budgetlijn zitten echte mensen, echte verhalen en echte trauma’s. Dat mag nooit genegeerd worden.’
Ondanks het verlies aan middelen en bescherming blijft Aidprofen in de bres springen voor overlevers. ‘Wij geven niet op. We doen dit werk omdat we er willen staan voor onze gemeenschap. Met of zonder middelen: wij blijven.’
© CongoForum, 22.01.26 (db)
Beeld – bron: Radio Okapi
