KINSHASA – Het gebruik van sociale media in de Democratische Republiek Congo ligt voortaan duidelijk onder het vergrootglas van de gerechtelijke autoriteiten. Na instructies van de minister van Justitie, Guillaume Ngefa, werden zowel civiele als militaire officieren van het openbaar ministerie opgeroepen om vervolging in te stellen tegen auteurs van strafbare feiten in de cyberruimte.

Deze richtlijn, die inspeelt op instructies van president Félix Tshisekedi, heeft tot doel het gebruik van digitale platforms beter te reguleren, zoals Facebook, TikTok, X, WhatsApp en Instagram. Het doel is een verantwoord en ethisch gebruik van sociale media te bevorderen, met respect voor de fundamentele rechten, schrijft Actualité.cd.

Vrijheid van meningsuiting binnen grenzen

De Congolese Grondwet garandeert de vrijheid van meningsuiting en beschermt kritiek, publiek debat en het uiten van meningen, zelfs wanneer die scherp of controversieel zijn. “Iedereen heeft het recht op vrijheid van meningsuiting”, bepaalt artikel 23 van de Grondwet. “Dit recht houdt de vrijheid in om zijn mening of overtuiging te uiten, onder meer via woord, schrift en beeld, met inachtneming van de wet, de openbare orde en de goede zeden.”

De autoriteiten benadrukken wel dat deze vrijheid geen vrijgeleide is voor strafbare feiten. Volgens de minister van Justitie is de Congolese cyberruimte geen wetteloze zone. Het valt volledig onder het nationale rechtssysteem, met name het strafwetboek en de digitale wetgeving die in maart 2023 werd afgekondigd. Elke publicatie, commentaar of gedeelde inhoud moet dus gebeuren met respect voor de geldende wet.

Digitale misdrijven om te vermijden

Verschillende gedragingen die vaak op sociale media voorkomen, kunnen leiden tot gerechtelijke vervolging.

Laster en desinformatie behoren tot de meest voorkomende overtredingen. De Congolese digitale wetgeving bestraft in artikel 360 online laster en het verspreiden van valse informatie op sociale media streng.

Ook nepnieuws verspreiden wordt bestraft, vooral wanneer deze informatie de openbare orde kan verstoren, paniek kan zaaien of sociale spanningen kan aanwakkeren.

Beledigingen en openbare smaad, gericht tegen een persoon, gemeenschap of instelling, vallen eveneens onder de wet wanneer zij de waardigheid of reputatie van anderen aantasten. Volgens artikel 75 van het strafwetboek kan openbare belediging worden bestraft met een gevangenisstraf van 8 dagen tot 2 maanden en een geldboete.

Online intimidatie, gekenmerkt door herhaalde, bedreigende of intimiderende berichten, is een andere overtreding die wordt bestraft door de artikelen 358 en 359 van de digitale wetgeving. Ook doodsbedreigingen of geweldsdreigingen, zelfs via private berichten of commentaren, kunnen aanleiding geven tot vervolging.

De autoriteiten waarschuwen ook tegen het aanzetten tot haat, bijvoorbeeld wanneer een groep wordt aangevallen op basis van etnische afkomst, religie, provinciale herkomst of politieke overtuiging. Zulke uitlatingen worden beschouwd als gevaarlijk voor de nationale cohesie en worden bestraft volgens de artikelen 356 en 358 van de digitale wetgeving.

Verder zijn ook schending van de privacy -zoals het publiceren van foto’s, video’s of persoonlijke informatie zonder toestemming – en identiteitsfraude, bijvoorbeeld door het aanmaken van valse accounts, strafbaar volgens de artikelen 349 en 351.

Vervolging mogelijk, zelfs voor iemand in het buitenland

Volgens de instructies van de minister van Justitie kan elke vermoedelijke dader van een digitaal misdrijf worden vervolgd, of hij zich nu in het land bevindt of in het buitenland. Magistraten kunnen indien nodig internationale gerechtelijke samenwerking vragen, overeenkomstig de verdragen die door de DR Congo zijn geratificeerd.

Tegelijk moeten de gerechtelijke autoriteiten de fundamentele principes respecteren: legaliteit van misdrijven en straffen, proportionaliteit van sancties, recht op een eerlijk proces en bescherming van de rechten van de verdediging.

Openbare aanklagers kunnen, wanneer aan de wettelijke voorwaarden is voldaan, bevel geven tot verwijdering, blokkering of opschorting van duidelijk illegale inhoud, onder toezicht van de bevoegde rechtbanken.

Nationale samenhang en burgerlijke verantwoordelijkheid

Bijna drie jaar na de afkondiging van de digitale wet vindt president Tshisekedi dat het belangrijk is om ze beter bekend te maken bij het publiek. Volgens hem worden sociale media steeds vaker gebruikt als kanalen voor desinformatie, publieke beledigingen, manipulatie van de publieke opinie en het aanzetten tot verdeeldheid onder Congolezen. Volgens de autoriteiten ondermijnen deze excessen de nationale cohesie, de openbare orde en de sociale stabiliteit.

De minister van Justitie roept burgers daarom op tot burgerzin, onderscheidingsvermogen en verantwoordelijkheid bij het gebruik van digitale middelen. Het doel is een cyberruimte te creëren die veilig is en respect toont voor de menselijke waardigheid, de instellingen en de democratische waarden.

© CongoForum, 10.03.26 (rk)

Beeld – bron: Pixabay