PARIJS – Een gezamenlijk onderzoek door het Platform voor de bescherming van klokkenluiders in Afrika (PPLAAF) en The Bureau of Investigative Journalism (TBIJ), dat is gepubliceerd door The Guardian, Médiapart en Actualité.CD, wijst op een grootschalige plundering van het bekende mangrovepark in de Democratische Republiek Congo.
Op basis van informatie van de voormalige directeur van het park, Kim Rebholz, onthult het onderzoek de aanwezigheid van een industriële palmolieplantage in een beschermd gebied, het bestaan van havens die betrokken zijn bij illegale export van hout en oliehandel, en olielekkages die het toch al kwetsbare ecosysteem van het park ernstig hebben beschadigd. Al in 2017 waarschuwde het onderzoek van PPLAAF naar de haven van Banana al voor de bedreigingen voor het park.
“Ik heb deze functie aanvaard in de hoop om een betekenisvolle verandering teweeg te brengen. Ondanks de moeilijkheden waarmee ik te maken kreeg en de represailles tegen mijn familie en mijzelf, heb ik geen spijt dat ik deze feiten aan de kaak heb gesteld. Mijn verhaal wijst op een diepgewortelde cultuur van roofzucht, tot in de hoogste regionen van de Congolese staat”, verklaarde klokkenluider Kim Rebholz aan PPLAAF.
“Ik hoop dat mijn getuigenis deze misstanden aan het licht zal brengen en zal bijdragen aan de bescherming van het mangrovepark en alle zogenaamde ‘beschermde’ gebieden in de DR Congo voor toekomstige generaties. Dit is een onvervangbaar erfgoed van het Congolese volk en de hele mensheid, dat vandaag de dag helaas ernstig wordt bedreigd.”
Sinds 2024 ondersteunt PPLAAF Kim Rebholz bij zijn pogingen om in alle veiligheid te getuigen over de ernstige onregelmatigheden die hij in het park heeft gezien, en ondersteunt het actief zijn zoektocht naar gerechtigheid in de DR Congo.
Bedreigd vitaal ecosysteem
Toen Kim Rebholz, een Frans-Zwitsers staatsburger, in mei 2022 directeur werd van het mangroveparkt, had hij al satellietbeelden bestudeerd en enkele van de bedreigingen voor het park ontdekt. Maar toen hij ter plaatse was, zag hij dat de schade veel ernstiger was dan hij had gedacht.
Mangroven spelen een cruciale rol in de strijd tegen klimaatverandering door grote hoeveelheden kooldioxide op te vangen en op te slaan. Het mangrovepark in de DR Congo wordt beschermd door een ministerieel besluit en strenge regelgeving, maar zoals uit het nieuwe onderzoek blijkt, worden de mangroven opgeofferd aan privébelangen.
“De Congolese regering moet vastberaden optreden om de effectieve bescherming te waarborgen van dit park, dat al wordt beschermd door nationale wetgeving en internationale verdragen”, aldus Jimmy Kandé, uitvoerend directeur van PPLAAF. “De bescherming van parken, die een essentiële rol spelen bij de regulering van het klimaat, moet centraal staan op de COP30.”
Belangen van ex-president Kabila
Een van de eerste alarmerende bevindingen van het onderzoek is het bestaan van een industriële palmolieplantage die eigendom is van het bedrijf Grands Élevages du Bas-Congo (GEL). Het onderzoek Congo Hold-Up van PPLAAF legde al een verband tussen het bedrijf GEL en voormalig president Joseph Kabila en zijn familie. De plantage, gelegen in een beschermd gebied, versnelt het geleidelijke verdwijnen van een habitat die van vitaal belang is voor grote zoogdieren.
Kim Rebholz ontdekte het bestaan van een illegale haven die wordt geëxploiteerd door Congo Dihao, een Chinese groep die banden heeft met het bedrijf Maniema Union en generaal Amisi, een voormalige naaste medewerker van Joseph Kabila, inspecteur-generaal van de Congolese strijdkrachten, die onder internationale sancties valt wegens gewelddadige onderdrukking en schendingen van de mensenrechten.
Volgens een rapport van Global Witness uit 2023 wordt de haven gebruikt voor de illegale export van hout naar China, wat ernstige vragen oproept over het risico op corruptie en het gebrek aan ernstige controle illustreert. Deze haven draagt ook bij aan de vernietiging van natuurlijke habitats.
De bevindingen schetsen een somber beeld: ondanks de officiële beschermingsmaatregelen staat het park onder voortdurende druk van grootschalige industriële belangen.
Illegale handel en olielekkages
Kim Rebholz ontdekte nog een andere illegale haven die naar verluidt dient als draaischijf voor de smokkel van olie vanuit een raffinaderij aan de noordkust van Angola naar Kinshasa. In april 2023 vatten de daar slordig opgeslagen vaten brandstof vlam, wat volgens lokale media een explosie veroorzaakte die meer dan drie hectare mangrovehabitat verwoestte.
De situatie wordt nog verergerd door de acties van Perenco, een Frans-Britse oliemaatschappij die in Frankrijk gerechtelijk wordt vervolgd wegens milieuovertredingen. Uit het onderzoek blijkt dat Perenco risicovolle activiteiten heeft uitgevoerd, waaronder het illegaal lozen van olie in zee, wat een extra bedreiging vormt voor het zeeleven en de lokale bevolking, en het plaatsen van fakkels op gevaarlijke afstand van woonwijken en landbouwgrond.
In 2017 had het onderzoek van PPLAAF naar de Banana Port Papers al gewezen op de bedreigingen voor het park. Het bracht geheime onderhandelingen aan het licht tussen Congolese regering en de wereldwijde havenbeheerder Dubai Port World (DPW) om de grootste diepzeehaven van het land in het park te bouwen. Deze overeenkomst, ter waarde van miljoenen dollars, werd destijds sterk geassocieerd met feiten van corruptie, wat ernstige vragen opriep over het bestuur en de bescherming van het milieu. Desondanks kondigde British International Investment (BII) in augustus 2024 aan dat het tot 35 miljoen dollar zou investeren in de eerste fase van de nieuwe containerhaven, met een totale kostprijs van 1,2 miljard dollar, waardoor de bescherming van het park opnieuw in de schijnwerpers kwam te staan.
De prijs van de waarheid
Na al deze inbreuken te hebben bekeken, besloot Kim Rebholz zijn oversten aan te schrijven om deze feiten aan de kaak te stellen en de oprichting van een onderzoekscommissie te vragen. Ondanks zijn vastberadenheid om de situatie te verbeteren, werden de klokkenluider en zijn familie het slachtoffer van verschrikkelijke represailles.
Zeven gemaskerde mannen drongen midden in de nacht zijn huis binnen, bedreigden hem en zijn familie met een vuurwapen en mishandelden zijn vrouw. Nadat hij aangifte had gedaan bij de militaire auditeur, werd het stil.
Bijna twee jaar na het indienen van zijn klacht, die zonder gevolg bleef, stuurde Rebholz begin dit jaar een herinnering. Volgens zijn Congolese advocaat, meester Venance Kalenga, zou de klacht op mysterieuze wijze uit het archief van het parket zijn verdwenen en zou zelfs een arrestatiebevel tegen Kim Rebholz zijn overwogen. Kim Rebholz en zijn familie, die het land al hadden verlaten, zijn zo aan deze dreiging ontsnapt, maar hij zette zijn stappen voort door een brief te schrijven aan de minister van Milieu van de DR Congo, met een kopie aan president Félix Tshisekedi.
Kim Rebholz is een van de vele voorbeelden van de enorme risico’s die klokkenluiders lopen wanneer ze corruptie, milieuvernietiging en machtsmisbruik aan de kaak stellen. Vaak gaat dit gepaard met aanzienlijke persoonlijke offers.
De DR Congo moet volgens PPLAAF dringend een wet aannemen die klokkenluiders beschermt en ervoor zorgen dat Kim Rebholz onvoorwaardelijke steun krijgt in het kader van zijn gerechtelijke procedures, evenals een eerlijke en snelle rechtspraak voor de schade die hij en zijn familie hebben geleden.
Bron: persbericht PPLAAF, 11.11.25
Beeld: Radio Okapi
Over PPLAAF:
Het Platform voor de bescherming van klokkenluiders in Afrika (PPLAAF) is een niet-gouvernementele organisatie die in 2017 is opgericht. PPLAAF heeft tot doel klokkenluiders te verdedigen, hun onthullingen te onderzoeken, pleidooien te voeren en strategische rechtszaken aan te spannen namens hen wanneer hun onthullingen verband houden met het algemeen belang van de Afrikaanse burgers.
