KINSHASA – De Congolese influencer Denise Mukendi, die op 30 augustus in Tanzania werd gearresteerd op basis van een Congolees arrestatiebevel, is volgens informatie van Radio France Internationale (RFI) in de nacht van 31 augustus op 1 september overgebracht naar Kinshasa. Ze was ooit een aanhanger van Félix Tshisekedi, maar groeide uit tot een uitgesproken criticus van de machthebbers en toonde ook sympathie voor de rebellen van AFC/M23.

Volgens de Congolese regering zijn er diverse dossiers tegen de vrouw geopend. Er zouden ook plannen zijn om nog meer mensen te arresteren.

Kinshasa zegt dat Denise Mukendi werd opgepakt in verband met verschillende strafrechtelijke dossiers die worden onderzocht. Details over die dossiers zijn nog niet bekendgemaakt. Volgens de Congolese autoriteiten is Mukendi onschuldig zolang er geen rechterlijke uitspraak is.

“De eerste van een lange lijst”

De voorzichtige officiële toon staat in schril contrast met die van de regeringswoordvoerder op sociale media. In een bericht op X, enkele uren na de bekendmaking van de overdracht, omschreef minister van Communicatie Patrick Muyaya de arrestatie van Denise Mukendi als “de eerste van een lange lijst”. Volgens Muyaya zal niemand, waar ook ter wereld aan het gerecht ontkomen. Hij verwees verder naar “de verplichting om onze kinderen te beschermen”.

Congo wil het gerecht laten optreden wanneer er sprake is van beledigingen, laster en persoonlijke aanvallen op de sociale media.

Gewezen aanhangster van de regering

Denise Mukendi, een ex-kandidate voor de Nationale Assemblee die erg actief is op sociale media, verdedigde lang president Félix Tshisekedi. In juni 2024 kondigde ze in Kinshasa ook de oprichting van haar eigen politieke partij aan.

Mukendi’s naam dook ook op in een zaak rond Jacky Ndala, de vroegere jongerenvoorzitter van de partij Ensemble pour la République en huidig voorzitter van de Mouvement de réveil et de prise de conscience. Ndala zegt dat hij in gebouwen van de nationale inlichtingendienst ANR werd mishandeld en verkracht. In een video uit 2024 beweerde Mukende een rol te hebben gespeeld bij de arrestatie en mishandeling van Ndala. Later zei ze te hebben gelogen om via sociale media een confrontatie met hem uit te lokken.

Drie jaar gevangenisstraf

Mukendi werd in september 2024 in Brazzaville gearresteerd toen ze probeerde een vlucht naar Frankrijk te nemen. Daarna werd ze overgedragen aan de Congolese autoriteiten en opgesloten in de gevangenis van Makala. Het vredegerecht van Kinshasa-Ngaliema veroordeelde haar op 16 december 2024 tot drie jaar gevangenisstraf wegens het verspreiden van valse berichten, valsheid in geschrifte en openbare beledigingen aan het adres van Jacky Ndala en de inlichtingendiensten. In maart 2025 werd ze op instructie van de toenmalige minister van Justitie, Constant Mutamba, voorwaardelijk vrijgelaten.

Na haar vertrek uit de DR Congo brak Mukendi met de machthebbers. Ze werd onder meer gezien in Goma, een stad die wordt gecontroleerd door de Alliance Fleuve Congo/Mouvement du 23 mars (AFC/M23), evenals in Kigali. In verschillende video’s sprak ze openlijk haar steun uit voor AFC/M23, stelde ze dat de beweging andere steden zou innemen en verklaarde ze dat ze het imago van Félix Tshisekedi in het buitenland wilde beschadigen.

De vrouw verspreidde ook telefoonnummers van verschillende Congolese functionarissen en van personen die als vertrouwelingen van de president werden voorgesteld. Andere video’s bevatten beledigingen en aanvallen gericht tegen het Congolese staatshoofd, zijn echtgenote en verschillende leden van hun omgeving.

Volgens het ministerie van Justitie had de procureur-generaal bij het Hof van Cassatie in oktober en november 2025 drie internationale rogatoire commissies gericht aan de Belgische gerechtelijke autoriteiten. Deze verzoeken hadden betrekking op dossiers die waren geopend bij het parket van eerste aanleg van Kinshasa-Gombe en waarbij Denise Mukendi en andere personen betrokken waren. Er waren ook internationale arrestatiebevelen uitgevaardigd.

Tegen de influencer loopt in België een afzonderlijke gerechtelijke procedure. Op 30 juni veroordeelde het hof van beroep van Luik haar bij verstek tot drie jaar effectieve gevangenisstraf wegens het niet overhandigen van een kind. De feiten waren in 2017 gemeld door de vader van haar dochter, bij wie het kind volgens de rechter vooral moest verblijven. Denise Mukendi was met haar dochter naar de DR Congo vertrokken.

“Het hart van het systeem raken”

Regeringswoordvoerder Muyaya zegt dat de staat werk moet maken van een alomvattende strategie die in staat is “het hart van het economische model achter schadelijke activiteiten te raken”. De minister richt zich daarbij onder meer op “gecoördineerde netwerken”, “in opdracht uitgevoerde campagnes” en mechanismen van “algoritmische versterking”.

Muyaya stelde de oprichting voor van een interministeriële taskforce, uitgebreid met gespecialiseerde diensten en onder leiding van zijn ministerie. Deze taskforce zou een permanent systeem voor monitoring moeten opzetten en een kader moeten vastleggen voor samenwerking, transparantie en wettelijke vertegenwoordiging van grote platforms in de DR Congo.

De minister pleitte ook voor een permanente nationale bewustwordingscampagne, een “strikt gereguleerd” burgerlijk waarschuwingsmechanisme en de geleidelijke integratie van media-educatie in het onderwijs. Bovendien moet een technisch en juridisch rapport bepalen welke aanpassingen in wet- en regelgeving noodzakelijk zijn. Het digitale wetboek van 2023 wordt daarbij voorgesteld als de basis voor de verplichtingen die aan platforms worden opgelegd.

De presentatie van Patrick Muyaya werd aangevuld door Guillaume Ngefa. De minister van Justitie had de regering geïnformeerd over lopende initiatieven om Congolezen te vervolgen die ervan worden beschuldigd in de afgelopen dagen te hebben deelgenomen aan “massale beledigingscampagnes”. Hij sprak ook over internationale stappen om ervoor te zorgen dat sociale media niet langer worden gebruikt als middel om haatzaaiende uitlatingen en beledigingen te verspreiden.

Voor deze aanpak zet de DR Congo verschillende instellingen in. Het ministerie van Communicatie claimt een initiërende en coördinerende rol. Het ministerie van Justitie houdt toezicht op de vervolgingen. De Hoge Raad voor Audiovisuele en Communicatiemedia behoudt haar regelgevende bevoegdheden. De gespecialiseerde diensten en de platforms moeten ook bij het systeem worden betrokken.

Meer samenwerking met andere staten

De overdracht van Denise Mukendi toont dat Congo en Tanzania goed kunnen samenwerken.

In januari 2018 werd de gewezen Congolese kolonel John Tshibangu in Tanzania gearresteerd nadat hij in een video had gedreigd om president Joseph Kabila met geweld omver te werpen. Later werd hij naar Kinshasa overgebracht en onder meer vervolgd wegens rebellie.

Er was ook de zaak rond Éric Nkuba Shebandu, strategisch en politiek adviseur van Corneille Nangaa en kaderlid van de AFC. Hij werd in april 2024 door de Congolese militaire inlichtingendienst gepresenteerd. Enkele maanden eerder was hij in Dar es Salaam gearresteerd en nadien naar de DR Congo overgebracht. Nkuba Shebandu is ondertussen ter dood veroordeeld. Volgens de AFC werd de man gearresteerd op de internationale luchthaven Julius-Nyerere.

Deze samenwerking maakt deel uit van een bredere politieke relatie. Op 17 en 18 augustus, minder dan twee weken voor de arrestatie van Denise Mukendi, reisde Tshisekedi naar Zanzibar om de Tanzaniaanse president Samia Suluhu Hassan te ontmoeten. De twee leiders bevestigden het “strategische karakter” van de betrekkingen tussen beide landen.

Ze herbevestigden ook hun gehechtheid aan de soevereiniteit en territoriale integriteit van de DR Congo, aan de uitvoering van Resolutie 2773 van de VN-Veiligheidsraad en aan de processen van Washington en Doha. Hun regeringen kregen de opdracht om de volgende gemengde commissie DR Congo-Tanzania voor te bereiden, om de uitvoering van de bilaterale afspraken op te volgen.

Sinds Guillaume Ngefa Atondoko Andali in augustus 2025 minister van Justitie werd, probeert de Congolese regering bovendien haar mechanismen voor wederzijdse gerechtelijke bijstand met verschillende staten te versterken of opnieuw te activeren. Er zijn overeenkomsten gesloten of gereactiveerd met onder meer Qatar, Oeganda, Zambia, Congo-Brazzaville, België en China. Deze overeenkomsten gaan over uitleveringen, rogatoire commissies, het uitwisselen van informatie, de bestrijding van het witwassen van geld en het terugvorderen van illegale vermogenselementen.

De regering ziet deze samenwerking als een van de instrumenten in haar strijd tegen straffeloosheid, aldus een bron bij het Congolese presidentschap. “Ze moet het Congolese gerecht in staat stellen om zijn procedures voort te zetten buiten het nationale grondgebied, maar dit blijft afhankelijk van de toestemming en het nationale recht van elk land waaraan een verzoek wordt gericht”, voegt dezelfde bron eraan toe.

© CongoForum, 04.09.26 (rk)

Beeld – bron: Pixabay