LONDEN – Een nieuw vaccin tegen ebola zal nu bij mensen worden getest, nadat de Britse geneesmiddelenautoriteit toestemming heeft gegeven om met klinische tests te starten. Dat meldt de Britse openbare zender BBC.

Wetenschappers van de Universiteit van Oxford begonnen acht weken geleden met de ontwikkeling van het vaccin, nadat op 17 mei 2026 de noodtoestand op het gebied van de volksgezondheid was uitgeroepen. De noodtoestand had betrekking op de provincie Ituri, met Bunia, Rwampara en Mongbwalu als de belangrijkste getroffen gezondheidszones. Het is het eerste van vier vaccins in ontwikkeling dat de fase van de klinische tests bereikt.

Momenteel worden vrijwilligers gezocht. De eerste dosissen zullen naar verwachting over enkele weken worden toegediend aan gezonde volwassenen in het Verenigd Koninkrijk.

De ebola-epidemie, die zich concentreert in de Democratische Republiek Congo, heeft al aan 625 mensen het leven gekost. Er zijn 1.792 bevestigde besmettingen vastgesteld.

De uitbraak wordt veroorzaakt door de Bundibugyo-variant van het ebolavirus, die eerder al verantwoordelijk was voor twee uitbraken.

De zes verschillende ebolavirussoorten worden door wetenschappers omschreven als “zussen in plaats van tweelingen”: ze lijken sterk op elkaar, maar vereisen elk een eigen behandeling en een specifiek vaccin. Daarom bestaan er voor deze variant momenteel nog geen goedgekeurde geneesmiddelen of vaccins.

De uitbraak is nog altijd niet onder controle en vindt plaats in een conflictgebied met een zeer mobiele bevolking, waardoor de nood aan een doeltreffend vaccin om de verspreiding van de ziekte af te remmen bijzonder groot is.

Dr. Katrina Pollock, hoofdonderzoeker van de studie aan de Universiteit van Oxford, vertelde aan de BBC: “We voeren voortdurend fase 1-onderzoeken (vroege fase) uit met nieuwe vaccins, juist om voorbereid te zijn op uitbraken zoals deze.”

Aan de studie nemen 50 gezonde volwassenen tussen 18 en 55 jaar deel. Onderzoekers werken daarnaast samen met partners in Oeganda om ook klinische tests in Afrika voor te bereiden.

De vrijwilligers zullen een jaar lang worden opgevolgd, maar wetenschappers denken  al snel te kunnen vaststellen of het vaccin de gewenste immuunrespons opwekt en of er onverwachte bijwerkingen optreden.

Het team uit Oxford kon het vaccin in enkele weken tijd ontwikkelen, omdat het gebruikmaakt van dezelfde technologie die tijdens de COVID-19-pandemie bekendheid verwierf en ook werd toegepast om tot het Oxford/AstraZeneca-coronavaccin te komen.

Zo werkt het ebolavaccin

Bij dit vaccin wordt genetisch materiaal van het ebolavirus ingebracht in een onschadelijk virus. Dit aangepaste virus wordt vervolgens in het lichaam geïnjecteerd, waar het de aanmaak van antistoffen stimuleert. Die antistoffen staan daarna paraat om het ebolavirus te bestrijden wanneer iemand later aan het virus wordt blootgesteld.

Het vaccin maakt gebruik van een verkoudheidsvirus dat chimpansees infecteert en genetisch is aangepast zodat het veilig is voor mensen. Dat virus fungeert als een soort envelop: onderzoekers hoeven alleen de “brief” binnenin te vervangen voordat deze in het lichaam wordt afgeleverd.

Bij het coronavaccin bevatte die “brief” een stukje genetische code van het coronavirus. Nu gaat het om een fragment van de genetische code van de Bundibugyo-variant van het ebolavirus.

Het vaccin veroorzaakt geen infectie. Wel zorgt het genetische fragment ervoor dat in het lichaam één viraal eiwit van het ebolavirus wordt aangemaakt. Dat is voldoende om het immuunsysteem te waarschuwen en een afweerreactie op gang te brengen. Daardoor heeft het lichaam alvast een voorsprong wanneer het later daadwerkelijk met het ebolavirus in aanraking komt.

Bevroren stalen

In de laboratoria van de Universiteit van Oxford worden monsters van het experimentele ebolavaccin bewaard in diepvriezers. 

Het vaccin is ontwikkeld, getest op muizen en makaken en wordt volgens klinische kwaliteitsnormen geproduceerd door het Serum Institute of India. Daar zijn ondertussen al ongeveer 620.000 doses vervaardigd en opgeslagen.

Op basis van deze gegevens heeft de Britse geneesmiddelenautoriteit (Medicines and Healthcare Products Regulatory Agency) de toestemming gegeven om het vaccin bij mensen te testen.

“Zodra we hoorden dat er een uitbraak was, konden we de ontwikkeling heel snel opschalen”, aldus onderzoeker Alex Sampson.

Normaal duurt het ontwikkelen, testen en bewijzen van de werkzaamheid van een vaccin tot wel tien jaar. Volgens Sampson worden daarbij echter geen concessies gedaan aan de veiligheid.

“We voeren precies dezelfde tests uit als normaal. Het verschil is dat we ze tegelijkertijd kunnen uitvoeren. Daardoor werken veel teams op verschillende locaties dag en nacht tegelijk, maar we doen nog steeds alles wat we anders ook zouden doen.”

Veiligheid en risico’s

Het Oxford/AstraZeneca-coronavaccin redde naar schatting in het eerste jaar wereldwijd ongeveer zes miljoen levens. Ondertussen zijn al honderden miljoenen dosissen daarvan toegediend.

Toch werd het gebruik van het vaccin in sommige landen beperkt wegens zeldzame gevallen van bloedstolling, die voorkwamen bij maximaal één op de 100.000 gevaccineerden.

Het is mogelijk dat ook dit vaccin een vergelijkbaar risico met zich meebrengt. Dat risico is wel aanzienlijk kleiner dan het gevaar van de Bundibugyo-variant van het ebolavirus, waaraan ongeveer één derde van de besmette mensen overlijdt.

Volgens Pollock zijn ernstige bijwerkingen “erg zeldzaam”. Ze benadrukt dat de onderzoekers zorgvuldig hebben nagedacht over de ethische aspecten van het testen van het vaccin bij gezonde vrijwilligers en dat alle mogelijke risico’s duidelijk met hen zullen worden besproken. “Ik wil benadrukken dat het AstraZeneca-coronavaccin veilig aan miljoenen mensen is toegediend”, voegde ze eraan toe.

Momenteel zijn nog drie andere vaccins tegen de Bundibugyo-variant van het ebolavirus in ontwikkeling.

Daaronder bevindt zich een kandidaat-vaccin van het biotechnologiebedrijf Moderna, gebaseerd op mRNA-technologie. Verder werken het International AIDS Vaccine Initiative en Public Health Vaccines uit de Verenigde Staten aan een vaccin met een techniek die al effectief is gebleken tegen een andere ebolasoort, maar waarvan de productie meer tijd vergt.

© CongoForum, 13.07.26 (rk)

Beeld – bron:Oxford/Afbeelding van Alfonso Cerezo via Pixabay