KINSHASA – Naarmate het einde van de tweede ambtstermijn van president Félix Tshisekedi dichterbij komt, begint de oppositie zich steeds meer te roeren, merkt Congo Quotidien. Moïse Katumbi, de voorzitter van Ensemble pour la République en een prominente opposant, waarschuwt de regerende meerderheid voor elke poging tot grondwetsherziening die een derde presidentieel mandaat mogelijk maakt. Zo zet Katumbi, met verwijzing naar artikel 64 van de Grondwet, het debat over het bestuur centraal op de nationale agenda.

De vroegere gouverneur van – de ondertussen opgesplitste – provincie Katanga vindt dat sommigen de Grondwet willen omzeilen of zelfs teniet doen om aan de macht te blijven. Met name de Union sacrée de la Nation wordt hiervan verdacht. Nu het gemompel over een mogelijke derde ambtstermijn voor Tshisekedi in kringen rond de president steeds luider klinkt , wordt wel eens een  parallel getrokken met de gelijkaardige debatten die het land onder president Joseph Kabila in beroering brachten.

Volgens Moïse Katumbi, die zich in 2015 fel verzette tegen wat hij toen een “derde valse penalty” noemde, moet een echte verbetering van het bestuur de grote prioriteit worden, en niet een hervorming van de instellingen. “Het is niet door de Grondwet dat we geen wegen meer hebben, dat ambtenaren slecht betaald worden, dat kinderen van de honger sterven of dat er geen banen zijn”, benadrukte hij. Katumbi verwees daarbij naar de tekortkomingen van het regeringsbeleid.

De opposant wil het niet hebben over de Grondwet maar over de resultaten die er al dan niet zijn. Hij wil dat de machthebbers met hun verantwoordelijkheden worden geconfronteerd. Slaagt de oppositieleider er met deze aanpak in om in te spelen op de stemming bij een bevolking die genoeg heeft van politieke ruzies, terwijl de sociaaleconomische uitdagingen enorm groot blijven?

Katumbi beroept zich op artikel 64 van de Congolese grondwet, een bepaling die vaak wordt aangehaald maar zelden wordt ingeroepen. Dit artikel legt aan elke burger “de plicht” op “om elke persoon of groep personen te dwarsbomen die de macht met geweld zou grijpen of deze zou uitoefenen in strijd met de bepalingen van deze Grondwet”. De leider van Ensemble pour la République wil op basis van dit artikel de bevolking optrommelen en een politieke rode lijn trekken.  

Het standpunt van Katumbi staat niet op zichzelf. Het vindt weerklank in het maatschappelijk middenveld en bij het katholieke episcopaat.

De stem van Constant Mutamba, voormalig minister van Justitie, klonk subtieler vanuit zijn gevangeniscel. Mutamba riep op tot een hervorming “voor het volk, niet voor de macht”.

Deze convergerende standpunten schetsen de contouren van een verzet dat de gebruikelijke partijpolitieke scheidslijnen overstijgt en de opdracht van de voorstanders van een grondwetsherziening aanzienlijk kan bemoeilijken. Félix Tshisekedi, die zelf een fervent tegenstander was van een derde ambtstermijn van Joseph Kabila, bevindt zich vandaag in een op zijn zachtst gezegd ongemakkelijke positie. Hij moet enerzijds de ambities van zijn eigen kamp in goede banen leiden en anderzijds democratisch geloofwaardig blijven.

De grondwetsherziening, die door aanhangers van Tshisekedi wordt voorgesteld als een louter technische aanpassing, is echter een risicovolle politieke gok. Als zo’n operatie mislukt, kan dit het presidentiële gezag blijvend verzwakken en een periode van instabiliteit inluiden.

Uiteindelijk heeft de uitspraak van Katumbi de verdienste dat ze het debat op scherp stelt. Katumbi zet de Grondwet van 2006, die hij ‘de beste ter wereld’ noemt, in het middelpunt van een ideologische strijd waarbij democratische principes, persoonlijke ambities en bestuurlijke uitdagingen met elkaar verweven zijn.

In de komende maanden zijn parlementaire manoeuvres en straatprotesten te verwachten. Die maanden zullen doorslaggevend zijn voor de toekomst van het democratische proces in de Democratische Republiek Congo. Zal de geschiedenis zich herhalen, of zal het land de bladzijde van de omstreden ambtstermijnen kunnen omslaan?

© CongoForum, 30.03.26 (em)

Beeld – bron: M. Katumbi/Radio Okapi